برگزاری سمینار علمی مطالعات رسانه در دانشکده علوم ارتباطات و مطالعات رسانه دانشگاه آزاد اسلامی

۰۱ خرداد ۱۳۹۵ | ۲۰:۲۰ کد : ۱۲۲۹۸ اخبار و رویدادها
تعداد بازدید:۲۰۶
دومین روز برگزاری سمینار علمی مطالعات رسانه در دانشکده علوم ارتباطات و مطالعات رسانه دانشگاه آزاد اسلامی
برگزاری سمینار علمی مطالعات رسانه در دانشکده علوم ارتباطات و مطالعات رسانه دانشگاه آزاد اسلامی

ارتباطات آن هم از نوع نوین آن با ساختارهای زندگی انسان چه کرده است؟ این سوال مهمی است که اندیشمندان حوزه ارتباط آن را از جنبه‌های مختلف بررسی می‌کنند. برخی معتقدند ارتباطات مدرن ساختارهای فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و حتی روابط ابتدایی انسان‌ها را نیز تغییر داده است. در دو روز گذشته دانشکده علوم ارتباطات و مطالعات رسانه دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، به مناسبت روز جهانی ارتباطات میزبان برپایی سمینار علمی مطالعات رسانه بود تا به این سوال اساسی تا حدی پاسخ بگوید. در دومین روز این سمینار سید‌وحید عقیلی استاد ارتباطات و رئیس دانشکده خبر دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران‌مرکزی، هادی خانیکی استاد علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی و همچنین تژا میرفخرایی استاد علوم ارتباطات دانشگاه آزاد اسلامی به مباحثی چون جبر تکنولوژی ارتباطات، ارتباطات و نقش آن در توسعه ملی و همچنین بررسی گفتمان رسانه‌ها در دنیای امروز پرداختند. جبروت رسانه‌های مدرن نخستین سخنران این مراسم سید‌وحید عقیلی، استاد ارتباطات و رئیس دانشکده خبر دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی بود. او با اشاره به سلطه تکنولوژی در تمام عرصه‌های زندگی به موضوع تکنولوژی ارتباطات پرداخت و گفت: «در چند ساله اخیر تکنولوژی ارتباطی بیشترین تاثیر را در زندگی بشر داشته است. این موضوع باعث شده بحث مطالعات رسانه در چند دهه اخیر مورد توجه جدی قرار گیرد.» این استاد ارتباطات با بیان اینکه بحث جبر و اختیار در زندگی انسان یکی از مباحث دیرین مطرح در حوزه فلسفه است، به طرح این موضوع در آموزه‌های دین اسلام نیز اشاره دارد. بحث جبر و اختیار در مواجهه با تکنولوژی از موارد دیگری بود که این استاد دانشگاه به آن پرداخت و گفت: «بحث جبر رسانه‌ها و تکنولوژی به نوع دیگری در بحث ارتباطات نیز مطرح است و برخی از اندیشمندان این سوال را مطرح می‌کنند که آیا عنصری به نام تکنولوژی زندگی ما را شکل می‌دهد یا عوامل دیگری در زندگی ما موثر هستند.» او با بیان اینکه کارل مارکس اولین کسی بود که موضوع جبر تکنولوژی را مطرح کرد، گفت: «به اعتقاد او تکنولوژی است که شیوه زندگی انسان را شکل می‌دهد. در کتاب سرمایه به این موضوع اشاره می‌شود که تکنولوژی؛ ارزش‌ها، فرهنگ‌ها و طبقات جامعه را شکل می‌دهد.» عقیلی با اشاره به اینکه به اعتقاد مارکس تکنولوژی همواره در دست سرمایه و سلطه است، ادامه داد: «به همین دلیل است که زمانی که صحبت از امپریالیسم سیاسی و فرهنگی می‌شود، یاد آمریکا می‌افتیم، چراکه پیشرفته‌ترین تکنولوژی‌ها را دارد و تمام تکنولوژی‌های روز دنیا، مثل شبکه‌های اجتماعی، ماهواره‌ها و صنایع فرهنگی را در اختیار دارد.» این استاد دانشگاه با بیان اینکه بسیاری از پیش‌بینی‌های مارکس در کتاب سرمایه به مرور زمان محقق شده با اشاره به گفته دیگری از مارکس گفت: «به اعتقاد این اندیشمند، شاکله جامعه با تکنولوژی به وجود می‌آید. با نگاهی به تحولات اساسی که در طول تاریخ در زندگی بشر به وجود آمده، موثرترین آنها مربوط به تغییرات تکنولوژیک بوده است.» عقیلی در بخش دیگری از صحبت‌های خود با بیان اینکه آمار نشان می‌دهد در یک دهه گذشته تعداد کاربران شبکه‌های اجتماعی دو برابر شده است و در دهه آینده رشد قابل توجهی خواهد داشت، گفت: «جبر تکنولوژی ارتباطات به شکلی شده است که در حال حاضر کمتر کسی است که موبایل نداشته باشد یا وارد فضای مجازی نشود.» به اعتقاد او تعریف‌ها از شبکه‌های رسمی و غیررسمی ارتباطات در یک دهه گذشته تغییرات اساسی کرده است، به‌طوری که قبلا شبکه‌های ارتباطی رودررو یا متکی به تلفن بود، اما در حال حاضر شاهدیم که مثلا در نمونه‌ای که در همین اواخر اتفاق افتاد _ مرگ مرتضی پاشایی، خواننده_ این شبکه‌های غیررسمی بودند که یک شبه حرکتی را شکل دادند. عقیلی با بیان اینکه تکنولوژی فارغ از مباحث سیاسی و حاکمیتی راه خود را باز می‌کند و می‌رود، به تشکیل شورای عالی فضای مجازی به دستور مقام معظم رهبری در چند سال پیش اشاره کرد و گفت: «با این حال هنوز درباره شبکه‌های اجتماعی در سطح تصمیم‌گیری به اجماع رسیده نشده و شاهد تشتت آرا در این حوزه هستیم.» سردبیر روزنامه فرهیختگان ضمن اشاره به مباحث مطرح‌شده از سوی نظریه‌پردازان حوزه ارتباطات، گفت: «برخی در مبحث جبر تکنولوژی ارتباطات، سخت‌نگرند و معتقدند تکنولوژی همه‌چیز را به بشر دیکته می‌کند و گروهی معتقدند عوامل دیگری نیز در مواجهه با این تکنولوژی موثر است. در واقع جوامع مختلف واکنش‌های متفاوتی به تکنولوژی دارند. متاسفانه در کشور ما مطالعات بومی در حوزه رسانه کم است و ما تحقیقات مقطعی با ورود تکنولوژی‌های جدید رسانه در کشور نداریم.» او ادامه می‌دهد: «امروز شاهد آثار ورود این تکنولوژی‌ها به کشور هستیم. براساس تحقیقی که در سال 1392 انجام شد، در 25 درصد دعاوی که منجر به طلاق زوجین شده‌اند موضوع فیسبوک یا شبکه‌های اجتماعی مطرح بوده است. از سوی دیگر علاوه‌بر این مباحث ما در موضوعات اقتصادی و سیاسی نیز شاهد نقش پررنگ شبکه‌های اجتماعی هستیم.» تکنولوژی ارتباطات و توسعه ملی هادی خانیکی، استاد علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی سخنران دیگر این مراسم بود که از منظر توسعه به مطالعات حوزه ارتباطات پرداخت. این استاد دانشگاه با بیان اینکه با فراگیر شدن تلویزیون در دهه 50 در ایران، بحث ارتباطات در توسعه اهمیت پیدا کرد، گفت: «زمانی که به موضوع ارتباطات در حوزه توسعه پرداخته شد، توسعه فراتر از ظرفیت‌های مادی آن دیده شد. در دیدگاه استادان ارتباطات ایران چون استاد مجید تهرانیان و علی اسدی، نقش رسانه‌ها کمرنگ‌تر از توسعه دیده شده و در واقع به‌عنوان ابزارهایی برای شتاب توسعه دیده می‌شوند.» خانیکی با بیان اینکه توسعه نیازمند ایجاد مفهوم مشترک است و رسانه‌ها می‌توانند این مفهوم مشترک را ایجاد کنند، گفت: «خیلی از دولتمردان و حتی افراد آکادمیک و دانشگاهی از این ابزار استفاده نمی‌کنند و گاهی آن را در مقابل خود می‌دانند. این شکاف بین رسانه و افرادی که در بحث توسعه نقش موثری دارند باعث می‌شود که از این ابزار برای شتاب توسعه استفاده نشود.» به اعتقاد این استاد دانشگاه علامه، نمی‌توان نقش تئاتر( تعزیه) و روزنامه را مثلا در انقلاب مشروطه ایران نادیده بگیریم. این ابزارها هستند که افکار عمومی را شکل می‌دهند. این در حالی است که در حال حاضر با ورود شبکه‌های اجتماعی به بحث ارتباطات، ما با مخاطبان منفعل سر و کار نداریم. او در پایان با بیان اینکه مطالعات توسعه‌ای باید بر پایه تغییرات و تهدیداتی باشد که در جامعه جهانی و به صورت مشخص در ایران مطرح است، گفت: «این موضوعات وارد حوزه ارتباطات نمی‌شود و ما اکنون با مباحثی چون ارتباطات محیط‌زیست، ارتباطات سلامت، ارتباطات بحران و... مواجه هستیم. به همین دلیل در بحث ارتباطات توسعه باید به مساله آسیب‌ها بپردازیم؛ مسائلی مثل کمبود آب محیط‌زیست و...» تکثر گفتمان‌ها در دنیای امروز سخنران دیگر این سمینار، تژا میرفخرایی، استاد علوم ارتباطات دانشگاه آزاد اسلامی بود. او به شیوه طرح یک گفتمان از سوی رسانه‌ها و چالش‌برانگیز بودن آن اشاره کرد و گفت: «در گذشته می‌شد از یک گفتمان رسمی صحبت کرد اما امروزه انسان‌ها دچار ناهمگونی شده‌اند.» میرفخرایی با اشاره به اینکه در گذشته یک تئوری می‌توانست از جنبه‌های مختلف پاسخ تمام ابهامات را بدهد، گفت: «اما امروزه باید پاسخ متناسب با هر حادثه و در یک زمان مشخص داده شود. در این شرایط رسانه‌ها نیز تعریف نوینی پیدا می‌کنند.» او ادامه می‌دهد: «از سوی دیگر در شرایط فعلی تولید‌کننده گفتمان، تعیین‌کننده نیست، بلکه گفتمان طرح شده، متکی بر ذهن مخاطب است تا با توجه به دانش و شرایط خود برداشت کند. در این شرایط دیگر رسانه‌های رسمی نمی‌توانند تولید‌کننده محتوای همگون باشند.» این استاد دانشگاه معتقد است این شرایط منجر به تکثر گفتمان در جوامع شده و دیگر مثل گذشته نیست که یک گروه مرجع، نظری را مطرح کند و افراد در سطوح مختلف آن را تکثیر و کپی‌برداری کنند. در حال حاضر حلقه‌های میانی جامعه نیز خود را صاحب اندیشه می‌دانند و این ابزار را در اختیار دارند تا اندیشه خود را نشر دهند.

 

کلید واژه ها: برگزاری سمینار علمیتهران مرکزیدانشکده علوم و ارتباطات و مطالعات رسانه


نظر شما :